KAYNAK ALANLARIN METAFORİK İFADELERDEKİ GÖRÜNÜMLERİ: KUTADGU BİLİG’DE MİMARİ TERİMLER

Abstract

Kutadgu Bilig, Türk Hakanlığı döneminin kültürünü ve yaşayışını yansıtan müstakil bir eserdir ve bir kültürün mirasını devam ettiren değerli bir geçiş metnidir. Kutadgu Bilig tematik söz varlığı alanları açısından oldukça zengindir. Bu alanlardan biri de mimari kavram alanıdır. Dîvânu Lugâti’t-Türk'te bu sözcükler gerçek anlamlarıyla takip edilirken Kutadgu Bilig’deki kullanımları ise metaforik anlamlar kazanmıştır. ”Ev̇”, ”eşik”, "ḳapuġ", ”ul”, “tirgük”, “şatu”, “baġna”, “boḍuġ”, ”irük”, “taş”, "ḳaya", "ḳayır", ”eḍiz”, “eḍizlik” gibi ev mimarisine ait terimler; "ḳuduġ", “ükek”, "ḥiṣar", “kebit”, ”keçig”, “tüşün” gibi şehir mimarisine ait terimler; “yula”, “küzn͡gü” gibi ev eşyaları; “böz”, “çuz”, “aġı”, “kiḍiz”, “torḳu”, “barçın”, "ḥarir" gibi çadır ve eşya yapımında kullanılan ve aynı zamanda iç ve dış cepheleri süsleme unsuru olan kumaşlar;"ḳaya", “yülek”, "ḳayır", “baġ” gibi yapı malzemeleri, Kutadgu Bilig’deki değer, değersizlik, ihtiyat, bilinmezlik, baht, talih, bilgi, hesap, ölüm, beylik, doğruluk, kanun, hayat, geçicilik gibi duygu, düşünce ve karakteristik kavramları metaforik olarak ifadede kaynak alan görevi görmüştür. Kaynak alanlar, kavramsal metaforların ifadesinde görev alan unsurlardan biridir. Bu çalışmada da kavramsal metaforların ifadesinde kullanılan kaynak alanlar Kutadgu Bilig’deki mimari terimler üzerinden değerlendirilmiştir.