Hakas Harğa (Karga) Aşiretinin Köken Miti Üzerine

Abstract

Bu çalışma, esas olarak Güney Sibirya Türklerinden Şorların bir kolu olan ve günümüzde Hakaslar arasında Harğa (Karga) adıyla varlığını sürdüren aşiretin köken anlatılarını ve bunların Şamanik inanç sistemi içerisindeki yerini incelemektedir. Aşiretin köken mitinin farklı varyantları karşılaştırmalı olarak ele alınmakta, özellikle tufan, dağ, totem hayvanı olarak kuşlar ve antropogonik mitlerdeki kriz temaları üzerinde durulmuştur. Anlatılarda Hara Tağ’ın soy dağı ve kutsal mekân olarak merkezi konumu dikkat çekmektedir. Hakas folklorunda dağ, doğum ve ölümle ilişkilendirilen bir mekân olmasının yanı sıra hem atalara dönüş hem de kutsal varlıkların ikamet yeri olarak tasvir edilmektedir. Bu bağlamda Harğa aşiretinin köken miti, diğer Türk topluluklarının antropogonik mitleriyle paralellikler göstermektedir. Çalışmada ayrıca Şamanizmde dağ kültünün, totemik hayvan anlatılarıyla birlikte toplumsal kimlik ve kolektif hafızanın inşasında oynadığı rol ortaya konulmuştur. Son olarak Harğa aşiretinin etnik hafızasında karganın kurtarıcı rol üstlenmemekle birlikte, Hara Tağ’ın kutsallaştırılması üzerinden soyun meşrulaştırıldığı görülmektedir.