Kültürel ve Sosyal Sermaye Açısından Özel Gereksinimli Çocukların Eğitsel Durumlarının İncelenmesi

Çocukların eğitsel ve sosyal yaşamlarında karşılaştıkları başarısızlıkların kökeninde sıklıkla sahip olunan kültürel sermaye ve sosyal sermaye aktarımındaki eksiklikler yatmaktadır. Bu nedenle araştırmada kültürel sermaye ve sosyal sermaye açısından özel gereksinimli çocukların eğitsel durumlarının incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma nitel verilere dayalı, durum çalışması (case study) modelindedir. Araştırmanın örneklemi, amaçlı örneklem yöntemi ile belirlenmiştir. Bu kapsamda örneklem, okul öncesi eğitim döneminde, tıbbi ve eğitsel tanıya sahip, tam zamanlı kaynaştırma uygulamalarına ve özel eğitim hizmetlerine devam eden 3 kız ve 3 erkek özel gereksinimli çocuk ile çocukların annelerinden oluşmaktadır. Araştırma verileri, yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak elde edilmiştir. Araştırmada görüşmelere ek olarak gözlem, saha notları ve çocukların dönem sonu değerlendirme formları kullanılmıştır. Böylece üçgenleme (triangulation) yolu ile geçerlik sağlanmıştır. Elde edilen nitel veriler, tematik analiz yöntemi kullanılarak çözümlenmiştir. Bulgular, katılımcıların düşük eğitim düzeyine, sınırlı ekonomik koşullara ve kırsal yaşam alanlarına sahip olmalarının, çocukların okul dışı eğitsel ve sosyal etkinliklere erişimini ve akademik başarılarını kısıtladığını göstermektedir. Ebeveynlerin sınırlı kültürel pratiklerle çocuklarını destekledikleri, resmi prosedürlerde ve okul içi süreçlerde temel düzeyde deneyim kazandıkları belirlenmiştir. Sosyal sermaye açısından ise ebeveynlerin çevreleri ile güçlü bağlara sahip oldukları, kurumsal ve köprüleyici sosyal ağlarda sınırlı kaldıkları ortaya çıkmıştır. Araştırma sonuçları, ebeveynlerin sahip oldukları sermayenin çocuklarının eğitsel gelişiminde belirleyici olduğunu ve Bourdieu’nün sermaye kuramlarıyla uyumlu bulgular sunduğunu ortaya koymaktadır. Çocuklar akademik ve sosyal açıdan sınırlı bir destek görmektedir. Bu nedenle, ebeveynlerin kültürel sermaye ve sosyal sermayelerini artıracak politika ve kurumsal destek programlarının geliştirilmesi önerilmektedir.