Alevi-Bektaşi Şiirinde Kozmos

dc.contributor.authorTaş, Emine
dc.date.accessioned2024-12-13T11:59:18Z
dc.date.available2024-12-13T11:59:18Z
dc.date.issued2023en_US
dc.departmentKapadokya Üniversitesi
dc.description.abstract“Âlem”, “kâinat”, “evren”, “dünya”, “cihan”, “devran”, “felek” gibi adlarla anılan kozmos, en eski Türk inanç sistemine göre gök ve yer-sub (yer-su) olmak üzere iki ilkemi sisteme (dikotomi) dayanmaktadır. Fakat Türklerin Şamanizm inancı döneminde daha çok görülen gökyüzü (Tanrısal âlem), yeryüzü (insanlar âlemi) ve yeraltı (ölüler âlemi/Erlik ve yardımcılarının âlemi) olmak üzere üç dünya tasavvurudur. Bununla birlikte evrenin katmanları mitolojide önemli bir yere sahiptir. Gökyüzünün yedi veya dokuz kattan oluştuğuna dair anlatılar bulunmaktadır. Diğer yandan kozmosu bir bütün halinde tamamlayan unsurlar vardır. Bunlardan ilki gezegenlerden güneş ve ay sembolüdür. Çünkü düalist dünya görüşünde iki gezegen birbirinin zıttı olarak geçer ve “ay” gecenin, “güneş” ise gündüzün sembolü olarak ifade edilir. Evrensel döngüde de güneş ve ay yeniden doğuşun simgesi olarak karşımıza çıkar. Zira ay ve güneş doğmayınca, kozmos bozulur ve kaos ortamına dönüşür. Diğer bir ifadeyle ay ve güneşin doğması, evrendeki düzenin devam etmesi demektir; ay ve güneşin doğmaması ise düzenin bozulup kıyametin kopacağının habercisidir. Alevî Bektaşi inancında ise evren, “Vahdet-i Mevcud” felsefesiyle şekillenmiştir. Bu felsefeye göre evren, küçük bir varlık olan insanın içindedir. Diğer yandan evren, Tanrı’nın tecelli âlemidir. Aynı zamanda Alevî Bektaşî inancında Tanrı- Evren-insan bütünlemesi yaygın düşüncedir. Evren, Tanrı’nın meydana vuruşudur. Kaygusuz Abdal’ın şiirindeki “Âlem, tamamıyla bedendir, ben âlemin canı oldum” sözlerde de buna vurgu yapmaktadır. Hacı Bektaş Veli’nin “Âlem Adem, Adem de Âlem içindedir” sözü de Vahdet-i Mevcud felsefesini açıklar niteliktedir. Bununla birlikte Hatâî, Pir Sultan Abdal gibi âşıklık geleneğindeki önemli isimler, şiirlerinde evrenin yedi kattan oluştuğuna vurgu yapmaktadır. Hatâî şiirinin birinde “Yedi kapı arş-ullahın katında” şeklinde vurguladığı şiirinde kozmosun yedi katına gönderme yapmıştır. Diğer yandan Alevi-Bektaşi şiirlerinde kozmosla bağlantılı olarak “ay” ve “güneş” kavramları da görülmektedir. Hz. Muhammed “Güneş”i ve Hz. Ali’de “Ay”ı simgelemektedir. Bu bağlamda verilen bilgilerden hareketle çalışmamızda Alevi- Bektaşi şiirlerinde kozmos unsurları tespit edilecek ve kozmosla bağlantılı olan kavramlara değinilecektir.
dc.identifier.citationTaş, Emine. “Alevi-Bektaşi Şiirinde Kozmos”. Kün: Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi 3.2 (Kış 2023): 71-88.
dc.identifier.endpage88en_US
dc.identifier.issue2en_US
dc.identifier.startpage71en_US
dc.identifier.urihttps://doi.org/10.54281/kundergisi.36
dc.identifier.urihttps://hdl.handle.net/20.500.12695/3061
dc.identifier.volume3en_US
dc.language.isotr
dc.publisherKapadokya Üniversitesi Yayınları
dc.relation.ispartofKÜN: Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi
dc.relation.publicationcategoryMakale - Uluslararası - Editör Denetimli Dergi - Başka Kurum Yazarı
dc.rightsinfo:eu-repo/semantics/openAccessen_US
dc.subjectAlevi-Bektaşi
dc.subjectkozmos
dc.subjectevren
dc.subjectÂlem
dc.subjectkozmoloji
dc.subjectmit
dc.titleAlevi-Bektaşi Şiirinde Kozmos
dc.typeArticle

Dosyalar

Orijinal paket
Listeleniyor 1 - 1 / 1
Yükleniyor...
Küçük Resim
İsim:
10.pdf
Boyut:
334.5 KB
Biçim:
Adobe Portable Document Format
Açıklama:
Makale / Article
Lisans paketi
Listeleniyor 1 - 1 / 1
[ X ]
İsim:
license.txt
Boyut:
1.44 KB
Biçim:
Item-specific license agreed upon to submission
Açıklama: